Prawo w pigułce | VI część cyklu
Długi nie zawsze powstają dlatego, że ktoś podejmuje nieodpowiedzialne decyzje. Czasem wystarczy utrata pracy, nagły spadek dochodów, rozwód, problemy rodzinne, nieprzewidziane wydatki albo sytuacja, której wcześniej nie dało się przewidzieć.
Z czasem kolejne raty i rachunki mogą zacząć się nawarstwiać. Pojawiają się wezwania do zapłaty, egzekucja komornicza, a poczucie, że sytuacja wymknęła się spod kontroli, może utrudniać znalezienie rozwiązania.
Upadłość konsumencka jest jednym z rozwiązań przewidzianych przez prawo dla osoby, która stała się niewypłacalna.
Nie oznacza jednak automatycznego umorzenia wszystkich długów. Jest to postępowanie sądowe, którego jednym z celów jest oddłużenie osoby niewypłacalnej, a drugim – możliwie największe zaspokojenie wierzycieli. Tak właśnie przedstawia tę instytucję również materiał Fundacji.
Kto może skorzystać z upadłości konsumenckiej?
Z tej procedury mogą skorzystać osoby fizyczne, które w momencie składania wniosku nie prowadzą działalności gospodarczej.
Dotyczy to również osób, które wcześniej prowadziły firmę, ale zakończyły działalność.
Co ważne, fakt, że część zadłużenia powstała w czasie prowadzenia działalności gospodarczej, nie oznacza automatycznie, że były przedsiębiorca nie może skorzystać z upadłości konsumenckiej.
Materiał Fundacji wskazuje właśnie na tę możliwość jako jedną z istotnych informacji dla osób, które zakończyły działalność gospodarczą.
Kiedy można mówić o niewypłacalności?
Kluczowym pojęciem jest niewypłacalność.
W uproszczeniu chodzi o sytuację, w której osoba utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.
Prawo przewiduje domniemanie niewypłacalności, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
Ważne: trzy miesiące nie oznaczają „obowiązkowego okresu oczekiwania”.
To nie jest zasada:
„Musisz czekać trzy miesiące, zanim możesz złożyć wniosek”.
Chodzi o ustawowe domniemanie niewypłacalności.
Dlatego sytuację finansową należy oceniać całościowo, a nie wyłącznie na podstawie jednej zaległej raty.
Czy wszystkie długi można umorzyć?
Nie.
Prawo przewiduje zobowiązania, które nie podlegają umorzeniu.
Należą do nich m.in.:
- zobowiązania alimentacyjne,
- określone zobowiązania wynikające z rent odszkodowawczych,
- grzywny orzeczone przez sąd,
- obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienie w przypadkach określonych ustawą,
- określone nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środki karne,
- zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
- zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Dlatego przed złożeniem wniosku warto przygotować pełną listę zobowiązań.
Nie warto też ukrywać długów ani majątku. Rzetelne przedstawienie sytuacji jest jednym z podstawowych elementów bezpiecznego przejścia przez postępowanie.
Jak złożyć wniosek o upadłość konsumencką?
Wniosek składa się za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ).
Materiał Fundacji wskazuje również na możliwość uzyskania pomocy przy korzystaniu z systemu w przypadku trudności z obsługą komputera oraz na możliwość skorzystania z pomocy pełnomocnika.
Ile kosztuje złożenie wniosku?
Opłata od wniosku wynosi 30 zł.
Ministerstwo Sprawiedliwości udostępnia również formularze i materiały dotyczące upadłości konsumenckiej.
Co dzieje się po ogłoszeniu upadłości?
Ogłoszenie upadłości nie oznacza, że wszystkie zobowiązania znikają tego samego dnia.
Rozpoczyna się właściwe postępowanie upadłościowe.
W postępowaniu pojawia się syndyk, a majątek podlegający zasadom prawa upadłościowego może wejść do masy upadłości.
Następnie, w zależności od sytuacji konkretnej osoby, możliwe są różne sposoby zakończenia postępowania dotyczącego zobowiązań.
Plan spłaty wierzycieli – co to oznacza?
Jedną z możliwości jest ustalenie przez sąd planu spłaty wierzycieli.
Sąd bierze przy tym pod uwagę m.in.:
- możliwości zarobkowe osoby zadłużonej,
- konieczność jej utrzymania,
- potrzeby mieszkaniowe,
- sytuację osób pozostających na jej utrzymaniu,
- wysokość niezaspokojonych wierzytelności,
- stopień zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu.
Co do zasady plan spłaty może trwać maksymalnie 36 miesięcy.
Jeżeli sąd ustali, że osoba zadłużona doprowadziła do niewypłacalności lub istotnie zwiększyła jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan może trwać od 36 do 84 miesięcy.
To ważne rozróżnienie, ponieważ sama długość planu nie jest jedynym elementem decydującym o jego kształcie.
Czy możliwe jest umorzenie bez planu spłaty?
Tak.
Jeżeli osobista sytuacja osoby upadłej wskazuje w sposób oczywisty, że jest ona trwale niezdolna do dokonywania jakichkolwiek spłat, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty.
Prawo przewiduje również mechanizm warunkowego umorzenia zobowiązań bez ustalenia planu spłaty, gdy niezdolność do dokonywania spłat nie ma charakteru trwałego. W takim przypadku znaczenie ma późniejszy rozwój sytuacji osoby upadłej.
To oznacza, że nie ma jednego scenariusza, który wygląda tak samo dla każdej osoby.
Co z mieszkaniem?
To jedna z największych obaw osób rozważających upadłość konsumencką.
Jeżeli mieszkanie wchodzi do masy upadłości, jego sprzedaż może być elementem postępowania.
Jednocześnie prawo przewiduje mechanizm ochrony potrzeb mieszkaniowych osoby upadłej. Materiał Fundacji zwraca uwagę na możliwość wydzielenia środków na wynajem lokalu dla dłużnika i jego rodziny przez okres od 12 do 24 miesięcy.
Dlatego nie można sprowadzać sytuacji do prostego stwierdzenia:
„Ogłoszę upadłość i od razu zostanę bez dachu nad głową”.
Konsekwencje zależą od konkretnej sytuacji majątkowej i przepisów znajdujących zastosowanie w danym postępowaniu.
Co z wynagrodzeniem?
Upadłość nie oznacza automatycznie utraty całego wynagrodzenia.
Przy ustalaniu sytuacji osoby upadłej znaczenie mają m.in. jej możliwości zarobkowe oraz konieczność utrzymania jej samej i osób pozostających na jej utrzymaniu.
Materiał Fundacji zwraca uwagę na funkcjonowanie kwoty wolnej od potrąceń i ochronę środków niezbędnych do życia.
Dokładne skutki zależą jednak od rodzaju dochodu i indywidualnej sytuacji.
Co dzieje się z kontem bankowym?
Ogłoszenie upadłości wpływa również na funkcjonowanie rachunków bankowych.
W praktyce osoba, która przechodzi przez postępowanie, powinna przygotować się na to, że dostęp do środków i sposób zarządzania rachunkiem będą podlegały zasadom związanym z postępowaniem upadłościowym.
Materiał Fundacji wskazuje również na znaczenie przygotowania się na przejściowe utrudnienia w dostępie do pieniędzy.
A co z majątkiem małżonków?
Upadłość może mieć konsekwencje również dla sytuacji majątkowej małżonków.
Jeżeli przed ogłoszeniem upadłości obowiązywała wspólność majątkowa, ogłoszenie upadłości powoduje określone przez prawo skutki dla tej wspólności oraz dla majątku wspólnego. Materiał Fundacji wskazuje ten element jako jeden z praktycznych skutków, o których osoba rozważająca upadłość powinna wiedzieć.
Dlatego jeżeli jesteś w związku małżeńskim, sytuację majątkową warto przeanalizować przed złożeniem wniosku, a nie dopiero po ogłoszeniu upadłości.
Upadłość konsumencka – co możesz zrobić już teraz?
Jeżeli masz problemy ze spłatą zobowiązań, nie musisz od razu podejmować decyzji o ogłoszeniu upadłości.
Możesz zacząć od uporządkowania informacji.
Zrób pierwszy krok:
1. Spisz wszystkie zobowiązania.
Kredyty, pożyczki, zaległe rachunki, zobowiązania wobec osób prywatnych i inne należności.
2. Sprawdź wysokość zadłużenia.
Nie opieraj się wyłącznie na pamięci.
3. Zbierz dokumenty.
Umowy, wezwania do zapłaty, pisma od komornika, informacje o zobowiązaniach.
4. Spisz swój majątek i dochody.
To pozwoli zobaczyć sytuację w całości.
5. Sprawdź, czy masz prowadzone postępowania egzekucyjne.
6. Poszukaj informacji o dostępnych rozwiązaniach.
Upadłość konsumencka może być jednym z nich, ale nie zawsze będzie jedynym.
7. Skonsultuj swoją sytuację.
Dobrze przygotowana decyzja zaczyna się od wiedzy o własnej sytuacji.
Nie musisz zaczynać od znalezienia wszystkich odpowiedzi
Problemy finansowe często powodują wstyd, lęk i poczucie bezradności.
Nie musisz jednak znać terminologii prawnej ani samodzielnie interpretować całego Prawa upadłościowego, żeby zacząć porządkować swoją sytuację.
Możesz zacząć od jednego kroku: zebrania informacji.
Upadłość konsumencka jest procedurą prawną, a nie oceną człowieka.
Jeżeli znajdujesz się w trudnej sytuacji finansowej, warto przede wszystkim wiedzieć, jakie masz możliwości i jakie konsekwencje może mieć każda z nich.
Potrzebujesz wsparcia?
Fundacja Wsparcia Społecznego Twoja Przyszłość oferuje bezpłatne poradnictwo.
Możesz zapytać. Możesz sprawdzić swoje możliwości. Możesz zacząć porządkować swoją sytuację.
Masz pytania dotyczące swoich praw?
Napisz w komentarzu – być może Twoje pytanie stanie się tematem kolejnego materiału z cyklu „Prawo w pigułce”.
Fundacja Wsparcia Społecznego Twoja Przyszłość
Wysockiego 4, Warszawa
tel. +48 604 061 042
twoja-przyszlosc.pl
Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)
Czy każdy, kto ma długi, może ogłosić upadłość konsumencką?
Nie. Kluczową przesłanką jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych.
Czy upadłość oznacza utratę mieszkania?
Nie można odpowiedzieć na to jednym słowem. Jeżeli mieszkanie wchodzi do masy upadłości, może zostać sprzedane, ale prawo przewiduje mechanizmy ochrony potrzeb mieszkaniowych.
Czy można umorzyć alimenty?
Nie. Zobowiązania alimentacyjne należą do zobowiązań, które nie podlegają umorzeniu w ramach zasad określonych w Prawie upadłościowym.
Czy były przedsiębiorca może ogłosić upadłość konsumencką?
Tak, jeżeli spełnia warunki przewidziane dla tej procedury. Materiał Fundacji wskazuje również na możliwość skorzystania z niej przez osobę, która zakończyła działalność gospodarczą, nawet jeżeli część długów pochodzi z okresu prowadzenia firmy.
Czy po ogłoszeniu upadłości wszystkie długi znikają?
Nie. Upadłość może prowadzić do oddłużenia, ale nie wszystkie zobowiązania podlegają umorzeniu.
Co warto zapamiętać?
Najważniejsze informacje w skrócie:
Co warto zapamiętać?
- Upadłość konsumencka jest postępowaniem sądowym skierowanym do osób fizycznych, które stały się niewypłacalne. Jej celem jest zarówno umożliwienie oddłużenia, jak i zaspokojenie wierzycieli.
- Nie musisz prowadzić działalności gospodarczej, aby móc złożyć wniosek. Z rozwiązania mogą korzystać również osoby, które wcześniej prowadziły działalność, jeśli została ona formalnie zakończona.
- Niewypłacalność oznacza utratę zdolności do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Opóźnienie w płatnościach przekraczające trzy miesiące stanowi ustawowe domniemanie niewypłacalności — nie oznacza natomiast, że trzeba czekać trzy miesiące, aby w ogóle zacząć analizować swoją sytuację.
- Nie wszystkie zobowiązania mogą zostać umorzone. Dotyczy to m.in. określonych zobowiązań alimentacyjnych, grzywien oraz niektórych obowiązków związanych z naprawieniem szkody.
- Wniosek składa się elektronicznie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). W określonych sytuacjach można skorzystać ze stanowiska komputerowego w sądzie lub z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
- Ogłoszenie upadłości nie oznacza automatycznie utraty całego wynagrodzenia ani pozostania bez środków do życia. Przepisy przewidują ochronę części dochodów, a w określonych sytuacjach również środki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych.
- Postępowanie może zakończyć się ustaleniem planu spłaty wierzycieli, ale przepisy przewidują również sytuacje, w których możliwe jest umorzenie zobowiązań bez ustalania takiego planu.
- Każda sytuacja jest indywidualna. Przed podjęciem decyzji warto zebrać informacje o swoich zobowiązaniach, dochodach, majątku i sytuacji rodzinnej oraz sprawdzić, jakie rozwiązania przewiduje prawo.
Podsumowanie
Upadłość konsumencka może być jednym z rozwiązań przewidzianych przez prawo dla osoby, która znalazła się w stanie niewypłacalności. Postępowanie ma określone zasady i konsekwencje — może obejmować m.in. udział syndyka, ustalenie planu spłaty wierzycieli oraz kwestie związane z majątkiem, mieszkaniem czy dochodami.
Dlatego pierwszym krokiem nie musi być decyzja „co robić dalej”. Pierwszym krokiem może być poznanie swojej sytuacji i dostępnych możliwości.
Jeśli zmagasz się z zadłużeniem, nie oznacza to, że musisz radzić sobie z nim bez wsparcia. Możesz szukać informacji, zadawać pytania i korzystać z dostępnego poradnictwa.
Twoja sytuacja finansowa może być trudna, ale nadal masz prawo szukać rozwiązania i podejmować świadome decyzje dotyczące swojej przyszłości.
W Fundacji Twoja Przyszłość oferujemy bezpłatne konsultacje prawne, doradcy zawodowego oraz psychologiczne dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Wystarczy jeden telefon, aby umówić się na spotkanie z odpowiednim specjalistą.
Umów się na bezpłatną konsultację z prawnikiem Fundacji Twoja Przyszłość. Zadzwoń: 604 061 042
.
Ważne: Ten materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie jest poradą prawną. Każda sytuacja zadłużenia jest inna, dlatego informacje przedstawione w artykule warto traktować jako punkt wyjścia do poznania swoich możliwości. Jeśli Twoja sytuacja jest bardziej złożona, możesz skorzystać z indywidualnego poradnictwa prawnego.
Projekt realizuje Fundacja Wsparcia Społecznego Twoja Przyszłość.
Sfinansowano ze środków @narodowyinstytutwolnosci w ramach Rządowego Programu Wspierania Rozwoju Organizacji Poradniczych na lata 2022–2033.
@SpoleczenstwoObywatelskieKPRM
